Historie

  • 1-Johan-van-Daal-oprichter
  • 2-Geert-van-Daal- sr

In het vroege begin van de twintigste eeuw startte Johannes van Daal een eigen boekbinderij in de Catharijnenstraat in Arnhem. Hij was de zoon van Gerardus van Daal die regelmatig bij een Arnhemse drukkerij in de binderij werkte. Omstreeks 1915 verhuisde Johannes met zijn bedrijf naar de Nieuwstraat 3-4. Geregistreerd als ‘Elektrische Boekbinderij’ voorzag hij zijn bedrijf van de modernste communicatiemiddelen zoals een telexverbinding en een telefoon - nummer 400.

Daarnaast zette hij een uitgebreide vakbibliotheek op. Zijn landelijke bekendheid, capaciteit en vooruitstrevendheid werden bevestigd door bijzondere opdrachten zoals het vervaardigen van een prachtwerk voor de Industriële Club, in 1913 opgericht te Amsterdam. Een kloek boek (door mij gekocht in de zeventiger jaren bij Gijsbers Van Loon) met veel foto’s en presentaties van de deelnemende bedrijven, dat uitkwam in 1918. Van deze Club waren veel vooraanstaande industriëlen uit het land lid.Het bedrijf van Johannes van Daal floreerde na een nieuwe uitbreiding in 1925 tot de tweede wereldoorlog in de Oeverstraat te Arnhem dicht bij de Rijnbrug. Er was nu ook een kantoorboekhandel aan verbonden, want het bedrijf vervaardigde veel kantoorboeken, met gemarmerde snede en springruggen. Al in 1930 waren Johannes’ twee zoons in het bedrijf opgenomen.

 

De oudste zoon Geert (mijn vader) bestierde de binderij en zijn broer Wouter de kantoorboekhandel. In 1936 werd het bedrijf omgezet in een NV waarin beide zoons ieder één aandeel kregen.

Aan het einde van de tweede wereldoorlog werd bij de gevechten om de brug van Arnhem het bedrijf totaal vernield (zie foto’s). De kostbare verguldcollectie, de vakbibliotheek en het archief gingen geheel verloren. Op de plaats van de binderij/kantoorboekhandel, hoek Oeverstraat-Kortestraat, werd na de oorlog een kerk gebouwd. Het bedrijf werd door de zoons zo goed en zo kwaad als mogelijk was weer opgestart in een gehuurde verdieping boven Drukkerij Mastrigt & Verhoeven in de Nieuwstraat 44.

Later, omstreeks 1956, verhuisde het bedrijf naar de begane grond in een pand iets verderop gelegen in de Nieuwstraat 58. De oprichter was inmiddels in 1943 kort na het overlijden van zijn vrouw gestorven.

In 1958 kwam ik min of meer noodgedwongen in de binderij van mijn vader terecht, om mijn vader te vervangen die kort daarvoor was overleden. Als jongeling was ik al vroeg en vaak in het bedrijf te vinden. Het ambacht sprak mij  aan, vooral het marmeren en het moeilijke handvergulden. Nog op advies van mijn vader volgde ik net als hij de patroonsopleiding handboekbinden in Utrecht. Daarna deed ik ervaring op bij een grote boekbinderij te Hamburg en volgde cursussen in Amsterdam, Keulen en Ascona.

 


In Hamburg kon ik mij bekwamen in het vak van handvergulder. Bernard Middleton, hoofd van de afdeling boekrestauratie en conservering bij de British Library in Londen, leerde mij veel omtrent restauratie. Bij zijn afscheid mocht hij, als geschenk van de British Library, 25 handboekbinders uit de hele wereld uitnodigen om een speciale uitgave van zijn hand, Recollections (....) te voorzien van een fraai bandontwerp. Ik hoorde bij de genodigden.
Mijn inzending is hiernaast afgebeeld.

In de zestiger en zeventiger jaren veranderde boekbinderij Van Daal in een meer industriële, grootschaliger onderneming. Handwerk werd in die tijd steeds meer vervangen door mechanisatie. Het bedrijf verhuisde in de zestiger jaren naar een industrieterrein in Huissen. Mede door het geleidelijk wegvallen van de kantoorboekenmarkt die werd vervangen door de computer, en door de crisis van het begin van de jaren tachtig kwam het bedrijf in zijn toenmalige hoedanigheid in problemen en werd in november 1983 opgeheven. Dit was het moment waarop ik in Dodewaard Atelier de Distelkamp startte waarin vooral ambachtelijke en luxe producten vervaardigd werden.

In de zomer van 2012 verhuisde het bedrijf naar de Jan Willem Brouwersstraat 8 in Amsterdam en werd de naam gewijzigd in ‘Handboekbinderij Geert van Daal’.

Een oud bord.

Dit bord hing aan een lantaarn pal voor het Café-Restaurant de Rotonde aan de voorzijde van het Musis Sacrum in Arnhem en de pijl op het bord wees naar de Hommelstraat.